Uygulama Okuryazarlığı
Bir uygulamanın adını bilmek, neyi değiştirebildiğini bildiğiniz anlamına gelmez.
Aynı yöntem farklı amaçlarla kullanılabilir; aynı isim iki farklı kişide aynı plan anlamına gelmeyebilir. Bir uygulama hakkında okuduğunuz bilgiyi anlamak için yalnız “işe yarıyor mu?” sorusu çoğu zaman yeterli değildir.
Daha kullanışlı olan; neyi değiştirebildiğini, neyi değiştiremediğini ve sonucun hangi koşullara bağlı olduğunu ayırt edebilmektir.
Bir yöntemin değerini anlamak için önce hangi değişime cevap verebildiğine bakmak gerekir.
Her uygulama aynı şeyi hedeflemez. Bir yöntemin ne yapabildiğini anlamadan yalnız adına, popülerliğine ya da sonucuna bakmak, hakkında eksik bir fikir oluşturabilir.
Daha kullanışlı soru şudur:
Bu yöntem hangi değişimi hedeflemek için kullanılıyor?
Bir yöntemin sınırının olması,
onun yetersiz olduğu anlamına gelmez.
Her uygulamanın yapabildiği kadar yapamadığı şeyler de vardır. Sorun çoğu zaman bu sınırın varlığı değil, yöntemden kendi kapasitesinin dışında bir sonuç beklenmesidir.
Bir yöntemi doğru okumak, yalnız ne vaat ettiğine değil, hangi durumda beklentiyi karşılamayabileceğine de bakmayı gerektirir.
Bir yöntemin sınırını bilmek, kapasitesini daha doğru değerlendirebilmenin parçasıdır.
Aynı uygulamanın adı, iki kişide
aynı amaçla kullanıldığı anlamına gelmez.
Bir yöntem farklı bölgelerde, farklı hedeflerle ve farklı bir planın parçası olarak kullanılabilir.
Bu nedenle yalnız uygulamanın adını bilmek, o uygulamanın neden seçildiğini anlamaya yetmez. Yöntemin hangi değişime cevap vermesinin beklendiğini de bilmek gerekir.
Yöntem adı aynıdır; bağlam aynı olmayabilir.
Bir uygulamanın sonucu
yalnız uygulamanın adına bağlı değildir.
Mevcut yapı, hedeflenen değişim, uygulamanın hangi bölgede ve hangi amaçla kullanıldığı, planın nasıl kurulduğu gibi unsurlar sonucu nasıl değerlendireceğimizi etkiler.
Bu yüzden internette gördüğünüz bir sonuç ile kendi durumunuz arasında doğrudan eşitlik kurmak çoğu zaman eksik bir karşılaştırmadır.
Aynı yöntem, farklı başlangıç noktalarında farklı anlamlar taşıyabilir.
“İyi mi?” sorusundan önce
üç şeyi ayırmak daha kullanışlı olabilir.
Neyi değiştirebilir?
Yöntemin gerçekten hedefleyebildiği değişim nedir?
Neyi değiştiremez?
Kapasitesinin bittiği yer nerede başlar?
Sonuç neye bağlıdır?
Yöntemin adı dışında hangi değişkenler önemlidir?
Bir uygulama hakkında okuduğunuz bilgiyi bu üç sorudan geçirmeniz, yöntemi yalnız popülerliği ya da tek bir sonuç örneği üzerinden değerlendirmekten daha açıklayıcıdır.
Bir yöntemi daha iyi anlamak,
kendiniz için o yöntemi seçtiğiniz anlamına gelmez.
Okuryazarlığın amacı size hangi uygulamayı yaptırmanız gerektiğini söylemek değildir. Ama bir yöntem hakkında duyduğunuz iddiaları, sınırlarını ve beklentileri daha dikkatli değerlendirebilmenize yardımcı olabilir.
“Bu yöntem ne yapar?” sorusundan sonra hâlâ ayrı bir soru vardır: